Connect with us

Thể chế

Đừng “kế hoạch hóa” xã hội loài người

Published

on

Ayn Rand có lý khi nói rằng chìa khóa để thay đổi xã hội là triết học. Bà kêu gọi những người ủng hộ mình hãy trở thành những người trí thức mới. Và bà đã thành công, mặc dù con đường phía trước còn rất dài.

Một triết gia khác, ông Karl Popper, người chấp bút tác phẩm hoành tráng, gồm hai phần, nhan đề The Open Society and Its Enemies (Xã hội mở và những kẻ thù của nó). Ông là người theo phái tự do cổ điển chứ không phải là người theo phái tự do cá nhân. Thật vậy, khi ông chấp bút tác phẩm Xã hội mở, thì phong trào tự do cá nhân hiện đại mới trong thời kì phôi thai. Ba người mẹ đỡ đầu phong trào tự do cá nhân, Isabel Paterson, Rose Wilder Lane và Ayn Rand, mỗi người đều xuất bản những tác phẩm quan trọng vào năm 1943. Xã hội mở xuất hiện hai năm sau đó. Popper là bạn của Friedrich Hayek và là một thành viên của Hội Pelerin Mont.

Phản đối việc thiết kế toàn bộ xã hội

Xã hội mở và những kẻ thù của nó tập trung nói về những khiếm khuyết của thuyết duy sử luận cứu cánh (teleological historicism) và làm sao thuyết này lại dẫn đến chủ nghĩa toàn trị. Tác phẩm này phê phán mạnh mẽ Plato, Hegel và Marx, coi họ là những người theo thuyết duy sử luận. Thuyết duy sử luận là ý tưởng cho rằng tất các sự vật đều có một số phận đã được sắp đặt từ trước. Xã hội đi theo con đường có tính lịch sử. Do đó, các nhà triết học này trình bày thứ học thuyết có nội dung chứa đựng “sự thật hiển nhiên” và đề xuất công cuộc cải tạo toàn diện xã hội phù hợp với một quan điểm chưa bao giờ được kiểm chứng.

Trong những người tự cho là cấp tiến, là vì nhân loại; thường có rất nhiều kẻ độc ác và hung hăng.

Popper không đồng ý với quan điểm như thế, mà ông gọi đấy là thiết kế toàn bộ xã hội, và ủng hộ cái mà ông gọi là thiết kế xã hội từng bước một. Ý của ông là thay đổi diễn ra một cách chậm chạp, bằng cách tăng dần lên. Những nỗ lực nhằm tiến hành những thay đổi ngay lập tức chắc chắn sẽ dẫn tới thảm họa, như cuộc Cách mạng Pháp, với mục đích cao quý và kết quả là chế độ khủng bố tàn sát biết bao nhiêu người.

quote-karl-marx-was-right-socialism-works-it-is-just-that-he-had-the-wrong-species-e-o-wilson-41-16-39

Rand đưa ra một lộ trình mang tính triết học về nơi chốn mà chúng tôi muốn đến. Nhưng Popper đặt ra phương pháp để đi đến đó: một lần chỉ bước một bước!

Trong những kẻ cấp tiến cực đoan hóa thường hung hăng như thế: thèm khát thay đổi rất gần với ước muốn làm cách mạng – cách mạng bạo lực, nếu cần. Họ có điểm đến ở trong đầu, nhưng không biết đường đi từ đây đến đó.

Tôi, bản chất, bao giờ cũng là người lạc quan, và thuộc loại có ý chí. Tôi tin rằng sự thay đổi và tiến bộ thực sự (tiến bộ theo nghĩa tiến tới nhiều tự do hơn) có thể được thực hiện bằng những hiện tượng vô chính phủ trong tiến hóa: nhà nước tàn úa một cách chậm chạp và liên tục, các chức năng của nó được thay thế bằng sáng kiến cá nhân, làm cho chính phủ trở thành lỗi thời trong những lĩnh vực đó.

Hai ví dụ

Ví dụ, việc xuất hiện email, Instagram, Twitter và Facebook, và những hiện tượng khác đã phá hủy cái đã từng là trụ cột chính của chính phủ: Bưu điện. Hiện nay chúng ta thậm chí không nhận hóa đơn theo đường bưu điện nữa. Chúng ta không gửi séc cho người ta nữa. Chúng ta đã, đang và tiếp tục tiến tới thế giới không cần giấy tờ, và sẽ làm cho bưu điện trở thành hoàn toàn lỗi thời.

Trên mặt trận khác, các tín đồ giáo phái Mormon không cần hoặc không sử dụng những khoản phúc lợi do nhà nước bảo trợ. Thật vậy, họ còn giúp chính phủ khi cần. Giáo phái này có một hệ thống đóng góp một phần mười thu nhập một cách tự nguyện và tự chăm lo cho mình. Đấy là cơ quan phúc lợi riêng của giáo phái. Quy mô và phạm vi hoạt động của hệ thống phúc lợi xã hội của Mormon thật đáng kinh ngạc. Mục tiêu của họ luôn luôn là khuyến khích tự cấp tự túc và không để mọi người hưởng phúc lợi và làm việc.

Đây chính là cái mà những người theo phái tự do cá nhân cần tập trung vào: Tìm kiếm các giải pháp và biện pháp khắc phục.

Tờ Wall Street Journal đã đăng bài nói về tính chất thú vị của hệ thống phúc lợi xã hội của giáo phái này, cũng như nguồn gốc và lịch sử của hệ thống đó. “Cuối Thế chiến II, lãnh đạo giáo phái thấy có đủ dự trữ, họ liên lạc với Tổng thống Truman để hỏi xem họ có thể hỗ trợ trong việc cung cấp thức ăn và quần áo cho những người khốn khổ trên khắp châu Âu hay không”, bài báo viết. Sự hỗ trợ của giáo phái này cho các nạn nhân cơn bão Katrina cũng thật là ấn tượng.

Nhưng những người cần sự hỗ trợ từ giáo phái này thường cũng chỉ cần tử 3 đến 6 tháng mà thôi. “Đó là vì mục tiêu của giáo phái là giúp họ đứng trở lại trên đôi chân của mình càng sớm càng tốt. Và nhà kho chỉ là một trong những công cụ nằm trong tay các giám mục địa phương, những người có thể giúp các tín hữu tham gia các chương trình khác của giáo phái, trong đó có tư vấn về việc làm hoặc dịch vụ cho các gia đình”.

Thay đổi về công nghệ, ví dụ, những công nghệ đã làm cho bưu điện trở thành lỗi thời, cũng như những lựa chọn thay thế của tư nhân, như hệ thống phúc lợi xã hội của giáo phái Mormon, là những phương pháp tiệm tiến, cuối cùng, có thể hoàn toàn thay thế được chính phủ. Chắc chắn là sẽ mất nhiều thời gian. Nhưng đây chính là cái mà những người theo phái tự do cá nhân cần tập trung vào: Tìm kiếm các giải pháp và biện pháp khắc phục.

Ví dụ khác là các cuộc thí nghiệm xã hội đã được tiến hành trong những trường hợp cá biệt với những thành công vang dội và có thể được mô phỏng. Tôi đang nghĩ tới thí nghiệm về phi hình sự hóa ma túy của Bồ Đào Nha.

Từng nước một: sẽ thành công!

Marco den Ouden viết cho The Jolly Libertarian./.

Bạn có biết...

... Luật Khoa là một tạp chí độc lập và phi lợi nhuận. Với mong muốn mang lại trải nghiệm đọc báo tốt nhất cho bạn đọc, chúng tôi không đặt quảng cáo và do đó không có doanh thu. Luật Khoa chi trả mọi chi phí bằng các khoản đóng góp của bạn đọc.

Mỗi ngày, các phóng viên, biên tập viên và cộng tác viên của Luật Khoa đều tận tâm với từng con chữ và từng mối quan tâm của bạn đọc, nhằm mang lại cho bạn đọc cái nhìn mới mẻ và đa chiều về những vấn đề pháp luật, chính trị.

Nếu tất cả bạn đọc đều đóng góp cho Luật Khoa, dù là 20 nghìn đồng, tờ báo độc lập và khai phóng này của chúng ta sẽ hoạt động hiệu quả và bền vững hơn rất nhiều. Mỗi đồng bạn đóng góp đều giúp cho Việt Nam của chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn, và bạn chỉ mất một phút để trở thành nhà tài trợ của Luật Khoa. Xin cảm ơn.





Chung tay với Luật Khoa

Ủng hộ Luật Khoa tiếp tục sứ mệnh truyền bá kiến thức pháp luật, nhân quyền.


Xem danh sách các khoản đóng góp năm 2017 tại đây.

Hong Kong

Kiểm chứng1 day ago

Kiểm chứng: Câu chuyện về vị CEO anh hùng của Cathay Pacific có thật hay không?

Vài ngày qua, một bản tin đã gây ấn tượng mạnh trên các trang mạng xã hội của Đài Loan,...

Công pháp Quốc tế2 days ago

Vương quốc Anh có thể can thiệp vào Hong Kong?

Tiêu đề nghe có vẻ rất buồn cười. Hong Kong là vùng lãnh thổ của Trung Quốc, dù có được...

Xã luận6 days ago

Hong Kong: đâu là gián, đâu là người?

Có một mẩu đối thoại được nhiều người Hong Kong lan truyền gần đây trên các trang mạng xã hội....

Quốc tế6 days ago

Dự luật Nhân quyền và Dân chủ Hong Kong trên bàn nghị sự Mỹ

Một trong những thông điệp của người biểu tình Hong Kong là kêu gọi Mỹ thông qua Dự luật Nhân...

Quốc tế2 weeks ago

Hong Kong, nhìn từ Trung Nam Hải

Tầm quan trọng kinh tế của Hong Kong trong mối tương quan với Trung Quốc đã giảm đáng kể, nhưng...

Thời sự Quốc tế3 weeks ago

Trump: “Bạo loạn” ở Hong Kong là chuyện riêng của Hong Kong và Trung Quốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Hong Kong đang có “bạo loạn” – như cách gọi của chính quyền...

Xã luận1 month ago

Hong Kong và cơn ác mộng mang tên “công an trị”

Đêm hôm qua, 21/7/2019, có lẽ là cơn ác mộng dài nhất của người Hong Kong trong nhiều năm trở...

Bài đọc nhiều