Connect with us

Kinh tế học dành cho luật sư

Luật pháp và Kinh tế – Kỳ 1: “Trường phái Chicago”

Published

on

Kể từ đầu thập niên 60, lĩnh vực nghiên cứu “luật pháp và kinh tế” đã cách mạng hóa nền tảng tư duy pháp lý. Đây cũng là sự phát triển tri thức có tầm ảnh hưởng quan trọng nhất đối với pháp luật trong suốt hàng trăm năm qua.

Nó định hình cơ bản cách mà các nhà quản lý ở Hoa Kỳ, châu Âu và nhiều khu vực khác tiếp cận và giải quyết vấn đề chống độc quyền, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, chăm sóc sức khỏe, năng lượng hạt nhân và quyền của người lao động.

Nhưng ngay từ khi bắt đầu, lĩnh vực này đã có những xung đột về tư tưởng nhất định, hình thành nên hai trường phái chính: Trường phái Chicago và Trường phái Yale.

Trường phái Chicago: Từ kinh tế đến pháp luật

Trường phái Chicago, hiện nay được dẫn đầu bởi Thẩm phán Richard Posner, xem kinh tế như một ánh đèn pha lớn, cho phép chúng ta nhìn nhận vấn đề pháp lý một cách rõ ràng hơn thông thường. Mục tiêu chính của Posner là sử dụng các công cụ kinh tế để xác định những hệ quả thực tế của các quy định pháp luật khác nhau.

richard-posner

Richard Allen Posner – một luật gia và một nhà kinh tế học người Mỹ. Hiện ông là thẩm phán của Tòa Phúc thẩm Liên bang Thứ 7 và giảng viên tại Đại Học Luật Chicago. Ảnh: Above the Law.

Ví dụ, một nhà máy xi-măng thải ra khí thải độc hại, khiến nhiều gia đình lân cận bị nhiễm bệnh.

Với sự trợ giúp của kinh tế học, Posner hỏi:

Những quy định pháp luật khác nhau sẽ có ảnh hưởng như thế nào đến khả năng tiến hành hoạt động khắc phục hậu quả của con người?

Nếu luật pháp yêu cầu công ty xi-măng đó bồi thường toàn bộ cho các gia đình, thì nó có thể bị thu hẹp hoạt động hoặc thậm chí đóng cửa nhà máy. Đó là một chuyện tốt, vì bệnh tật sẽ được ngăn ngừa, nhưng nó cũng có thể gây ra những hậu quả tai hại nếu chuyện này khiến giá xi-măng tăng cao hoặc làm cho nhiều công nhân thất nghiệp.

Trong trường hợp này, kinh tế học có thể giúp chúng ta xác định những “sự đánh đổi” (tradeoff) liên quan. Posner cho rằng tòa án nên từ chối những nỗ lực nằm đóng cửa nhà máy xi-măng của các gia đình bị hại nếu lợi ích sức khỏe được quy ra thấp hơn tổng phí tổn kinh tế. (Tất nhiên, không dễ để quy đổi sức khỏe ra một số tiền tương đương; cần có một nghiên cứu sâu rộng về vấn đề này.)

Bản thân Posner không thích thuật ngữ “luật pháp và kinh tế”, ông ưa thích sử dụng cụm từ “phân tích khía cạnh kinh tế trong pháp luật” (economic analysis of law). Đây không chỉ là vấn đề ngữ nghĩa.

Đối với trường phái Chicago, ý niệm “luật pháp và kinh tế” (law and economics) nghe có vẻ mông lung không tưởng.

“Và” ở đây có nghĩa là gì? Trường phái Chicago cho rằng vai trò thực tế của kinh tế học giúp xác định những ảnh hưởng của pháp luật trên thực tế, bằng cách chỉ ra rằng, ví dụ, tội phạm tiềm năng bị tác động bởi cả hai yếu tố: tính nghiêm khắc và tính hợp lý của hình phạt; hay việc tăng mạnh mức lương tối thiểu có thể giảm số lượng việc làm.

Các quy định của pháp luật – dù điều chỉnh vấn đề gì, như tai nạn lao động, môi trường, quyền tác giả, hình thức hợp đồng – chỉ đơn thuần là đối tượng nghiên cứu.

Thành viên của trường phái Chicago cũng rất ưa chuộng thị trường tự do, và họ nghi ngờ mọi quy định pháp luật nào ngăn trở điều đó. Họ muốn rằng hệ thống pháp luật tạo ra nhiều giao dịch diễn ra hơn trong thị trường, chứ không phải là ít đi.

Chẳng hạn, Posner viết: “nên cho phép thị trường mua bán thận hoạt động. Mối ác cảm đối với ý tưởng bán bộ phận cơ thể nảy sinh trong tâm trí nhiều người theo tôi không có cơ sở hợp lý”. Ông ủng hộ bãi bỏ các quy định thị trường về nhận con nuôi, cho rằng chúng ta nên tạo điều kiện “bán trẻ hợp pháp”./.

Còn tiếp

Bạn có biết...

... Luật Khoa là một tạp chí độc lập và phi lợi nhuận. Với mong muốn mang lại trải nghiệm đọc báo tốt nhất cho bạn đọc, chúng tôi không đặt quảng cáo và do đó không có doanh thu. Luật Khoa chi trả mọi chi phí bằng các khoản đóng góp của bạn đọc.

Mỗi ngày, các phóng viên, biên tập viên và cộng tác viên của Luật Khoa đều tận tâm với từng con chữ và từng mối quan tâm của bạn đọc, nhằm mang lại cho bạn đọc cái nhìn mới mẻ và đa chiều về những vấn đề pháp luật, chính trị.

Nếu tất cả bạn đọc đều đóng góp cho Luật Khoa, dù là 20 nghìn đồng, tờ báo độc lập và khai phóng này của chúng ta sẽ hoạt động hiệu quả và bền vững hơn rất nhiều. Mỗi đồng bạn đóng góp đều giúp cho Việt Nam của chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn, và bạn chỉ mất một phút để trở thành nhà tài trợ của Luật Khoa. Xin cảm ơn.





Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Đại dịch COVID-19

Ảnh: health.gaijinpot.com. Ảnh: health.gaijinpot.com.
Xã hội2 weeks ago

COVID-19 – Chiếc đinh cuối cùng đóng vào cỗ quan tài chủ nghĩa cá nhân?

Dịch từ bài “The world after Covid-19: Unless we are alert, the pandemic could become the last nail in individualism’s...

Hội trường Diên Hồng, Ba Đình, Hà Nội. Ảnh: Chưa rõ nguồn. Hội trường Diên Hồng, Ba Đình, Hà Nội. Ảnh: Chưa rõ nguồn.
Thể chế2 months ago

Ba dự án luật cần trình Quốc hội ngay sau dịch viêm phổi Vũ Hán

Giữa đại dịch viêm phổi Vũ Hán, bản thân đời sống người dân vẫn còn vô định. Tương lai kinh...

Trung Quốc có thể tranh thủ COVID-19 để giành thêm được quyền lãnh đạo thế giới? Ảnh: FT. Trung Quốc có thể tranh thủ COVID-19 để giành thêm được quyền lãnh đạo thế giới? Ảnh: FT.
Quốc tế2 months ago

Trung Quốc muốn lãnh đạo, nhưng thế giới có đón nhận?

“Dịch bệnh corona lần này có thể là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng toàn cầu đầu tiên trong nhiều thập...

Thượng Hải, Trung Quốc, tháng 2/2020. Ảnh: Reuters. Thượng Hải, Trung Quốc, tháng 2/2020. Ảnh: Reuters.
Quốc tế3 months ago

4 trở ngại khi kiện đòi bồi thường Trung Quốc vì coronavirus

Kể từ tháng Ba năm 2020, nhiều cá nhân, các nhóm hoạt động và các công ty luật lớn của...

Điểm tin3 months ago

Điểm tin: Indonesia trở thành nước có số ca tử vong vì COVID-19 cao thứ hai châu Á

Bạn đang đọc bài điểm tin hàng ngày của Luật Khoa. Bản tin này được cập nhật ba lần mỗi...

Trụ sở của WHO tại Geneva, Thụy Sĩ, ngày 8/4/2019. Ảnh: AP. Trụ sở của WHO tại Geneva, Thụy Sĩ, ngày 8/4/2019. Ảnh: AP.
Quốc tế3 months ago

5 điều bạn cần biết về WHO

Việc Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tạm ngừng tài trợ cho WHO dẫn đến nhiều tranh cãi về sự...

Bà Melinda Gates và chồng, Bill Gates. Ảnh: CBS. Bà Melinda Gates và chồng, Bill Gates. Ảnh: CBS.
Thời sự3 months ago

Melinda Gates: Tăng tài trợ cho WHO lên 250 triệu USD, nói Trump cắt tài trợ là “phi lý”

Bà Melinda Gates cho rằng việc cắt tài trợ cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là nguy hiểm...

Bài đọc nhiều