Connect with us

Kinh tế học dành cho luật sư

Luật pháp và Kinh tế – Kỳ 1: “Trường phái Chicago”

Published

on

Kể từ đầu thập niên 60, lĩnh vực nghiên cứu “luật pháp và kinh tế” đã cách mạng hóa nền tảng tư duy pháp lý. Đây cũng là sự phát triển tri thức có tầm ảnh hưởng quan trọng nhất đối với pháp luật trong suốt hàng trăm năm qua.

Nó định hình cơ bản cách mà các nhà quản lý ở Hoa Kỳ, châu Âu và nhiều khu vực khác tiếp cận và giải quyết vấn đề chống độc quyền, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, chăm sóc sức khỏe, năng lượng hạt nhân và quyền của người lao động.

Nhưng ngay từ khi bắt đầu, lĩnh vực này đã có những xung đột về tư tưởng nhất định, hình thành nên hai trường phái chính: Trường phái Chicago và Trường phái Yale.

Trường phái Chicago: Từ kinh tế đến pháp luật

Trường phái Chicago, hiện nay được dẫn đầu bởi Thẩm phán Richard Posner, xem kinh tế như một ánh đèn pha lớn, cho phép chúng ta nhìn nhận vấn đề pháp lý một cách rõ ràng hơn thông thường. Mục tiêu chính của Posner là sử dụng các công cụ kinh tế để xác định những hệ quả thực tế của các quy định pháp luật khác nhau.

richard-posner

Richard Allen Posner – một luật gia và một nhà kinh tế học người Mỹ. Hiện ông là thẩm phán của Tòa Phúc thẩm Liên bang Thứ 7 và giảng viên tại Đại Học Luật Chicago. Ảnh: Above the Law.

Ví dụ, một nhà máy xi-măng thải ra khí thải độc hại, khiến nhiều gia đình lân cận bị nhiễm bệnh.

Với sự trợ giúp của kinh tế học, Posner hỏi:

Những quy định pháp luật khác nhau sẽ có ảnh hưởng như thế nào đến khả năng tiến hành hoạt động khắc phục hậu quả của con người?

Nếu luật pháp yêu cầu công ty xi-măng đó bồi thường toàn bộ cho các gia đình, thì nó có thể bị thu hẹp hoạt động hoặc thậm chí đóng cửa nhà máy. Đó là một chuyện tốt, vì bệnh tật sẽ được ngăn ngừa, nhưng nó cũng có thể gây ra những hậu quả tai hại nếu chuyện này khiến giá xi-măng tăng cao hoặc làm cho nhiều công nhân thất nghiệp.

Trong trường hợp này, kinh tế học có thể giúp chúng ta xác định những “sự đánh đổi” (tradeoff) liên quan. Posner cho rằng tòa án nên từ chối những nỗ lực nằm đóng cửa nhà máy xi-măng của các gia đình bị hại nếu lợi ích sức khỏe được quy ra thấp hơn tổng phí tổn kinh tế. (Tất nhiên, không dễ để quy đổi sức khỏe ra một số tiền tương đương; cần có một nghiên cứu sâu rộng về vấn đề này.)

Bản thân Posner không thích thuật ngữ “luật pháp và kinh tế”, ông ưa thích sử dụng cụm từ “phân tích khía cạnh kinh tế trong pháp luật” (economic analysis of law). Đây không chỉ là vấn đề ngữ nghĩa.

Đối với trường phái Chicago, ý niệm “luật pháp và kinh tế” (law and economics) nghe có vẻ mông lung không tưởng.

“Và” ở đây có nghĩa là gì? Trường phái Chicago cho rằng vai trò thực tế của kinh tế học giúp xác định những ảnh hưởng của pháp luật trên thực tế, bằng cách chỉ ra rằng, ví dụ, tội phạm tiềm năng bị tác động bởi cả hai yếu tố: tính nghiêm khắc và tính hợp lý của hình phạt; hay việc tăng mạnh mức lương tối thiểu có thể giảm số lượng việc làm.

Các quy định của pháp luật – dù điều chỉnh vấn đề gì, như tai nạn lao động, môi trường, quyền tác giả, hình thức hợp đồng – chỉ đơn thuần là đối tượng nghiên cứu.

Thành viên của trường phái Chicago cũng rất ưa chuộng thị trường tự do, và họ nghi ngờ mọi quy định pháp luật nào ngăn trở điều đó. Họ muốn rằng hệ thống pháp luật tạo ra nhiều giao dịch diễn ra hơn trong thị trường, chứ không phải là ít đi.

Chẳng hạn, Posner viết: “nên cho phép thị trường mua bán thận hoạt động. Mối ác cảm đối với ý tưởng bán bộ phận cơ thể nảy sinh trong tâm trí nhiều người theo tôi không có cơ sở hợp lý”. Ông ủng hộ bãi bỏ các quy định thị trường về nhận con nuôi, cho rằng chúng ta nên tạo điều kiện “bán trẻ hợp pháp”./.

Còn tiếp

Bạn có biết...

... Luật Khoa là một tạp chí độc lập và phi lợi nhuận. Với mong muốn mang lại trải nghiệm đọc báo tốt nhất cho bạn đọc, chúng tôi không đặt quảng cáo và do đó không có doanh thu. Luật Khoa chi trả mọi chi phí bằng các khoản đóng góp của bạn đọc.

Mỗi ngày, các phóng viên, biên tập viên và cộng tác viên của Luật Khoa đều tận tâm với từng con chữ và từng mối quan tâm của bạn đọc, nhằm mang lại cho bạn đọc cái nhìn mới mẻ và đa chiều về những vấn đề pháp luật, chính trị.

Nếu tất cả bạn đọc đều đóng góp cho Luật Khoa, dù là 20 nghìn đồng, tờ báo độc lập và khai phóng này của chúng ta sẽ hoạt động hiệu quả và bền vững hơn rất nhiều. Mỗi đồng bạn đóng góp đều giúp cho Việt Nam của chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn, và bạn chỉ mất một phút để trở thành nhà tài trợ của Luật Khoa. Xin cảm ơn.





Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Chung tay với Luật Khoa

Ủng hộ Luật Khoa tiếp tục sứ mệnh truyền bá kiến thức pháp luật, nhân quyền.


Xem danh sách các khoản đóng góp năm 2017 tại đây.

Hong Kong

Xã luận3 days ago

Hong Kong: đâu là gián, đâu là người?

Có một mẩu đối thoại được nhiều người Hong Kong lan truyền gần đây trên các trang mạng xã hội....

Quốc tế3 days ago

Dự luật Nhân quyền và Dân chủ Hong Kong trên bàn nghị sự Mỹ

Một trong những thông điệp của người biểu tình Hong Kong là kêu gọi Mỹ thông qua Dự luật Nhân...

Quốc tế2 weeks ago

Hong Kong, nhìn từ Trung Nam Hải

Tầm quan trọng kinh tế của Hong Kong trong mối tương quan với Trung Quốc đã giảm đáng kể, nhưng...

Thời sự Quốc tế2 weeks ago

Trump: “Bạo loạn” ở Hong Kong là chuyện riêng của Hong Kong và Trung Quốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Hong Kong đang có “bạo loạn” – như cách gọi của chính quyền...

Xã luận4 weeks ago

Hong Kong và cơn ác mộng mang tên “công an trị”

Đêm hôm qua, 21/7/2019, có lẽ là cơn ác mộng dài nhất của người Hong Kong trong nhiều năm trở...

Thời sự Quốc tế1 month ago

Tỷ lệ người Hong Kong ủng hộ độc lập của Đài Loan cao kỷ lục trong 26 năm

Vào hôm thứ Ba, 17/7, Chương trình lấy Ý kiến Công chúng Hồng Kông (HKPOP) đã công bố một cuộc...

Phong trào Xã hội1 month ago

Pháp quyền đấu “Pháp tưởng”: câu chuyện không của riêng người Hong Kong

” Bạn có nghĩ việc làm này của mình có kết quả gì không?– Không. Chắc chắn là không.– Vậy...

Bài đọc nhiều