Quốc tế

Thẩm phán do Trump bổ nhiệm yêu cầu Nhà Trắng tạm thời cấp lại thẻ ra vào cho phóng viên CNN

Phóng viên Jim Acosta của đài CNN tranh cãi nảy lửa với Tổng thống Donald Trump ngày 7/11/2018. Ảnh: Youtube.

Chiều ngày 16/11, giờ Mỹ, vụ đài CNN kiện Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đi đến một phán quyết tạm thời với phần thắng thuộc về CNN.

Theo đó, Nhà Trắng buộc phải tạm thời cấp lại thẻ ra vào cho phóng viên Jim Acosta của CNN. Cùng ngày, Jim Acosta đã trở lại Nhà Trắng tác nghiệp như thường lệ, sau chín ngày bị cấm.

Phán quyết của thẩm phán Timothy J. Kelly của Toà liên bang địa hạt Washington D.C nêu rõ, việc Nhà Trắng tước thẻ ra vào của Jim Acosta ngày 7/11 đã không tuân theo các thủ tục chuẩn mực (due process), vi phạm Tu chính án thứ Năm của Hiến pháp Mỹ. Toà chấp thuận yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp của CNN về việc được tạm thời phục hồi thẻ ra vào Nhà Trắng cho Jim Acosta trong khi chờ xét xử, đồng thời cho rằng khả năng CNN thắng kiện là khá cao.

Vốn dĩ ngày 7/11, Mật vụ Mỹ đột ngột thu hồi thẻ ra vào Nhà Trắng của phóng viên Jim Acosta, đồng nghĩa với việc ông này không thể tham dự các cuộc họp báo hàng ngày của Nhà Trắng nữa. Quyết định được ban ra chỉ vài giờ sau khi Acosta tranh cãi nảy lửa với Tổng thống Donald Trump trong một cuộc họp báo.

CNN lập luận rằng việc tịch thu thẻ phải đúng quy trình, nghĩa là phải có thông báo trước, cho CNN được phản hồi và sau cùng khi quyết định phải có văn bản giải thích lý do. Nhà Trắng đã không đáp ứng các tiêu chuẩn này.

Phán quyết của toà để ngỏ khả năng Nhà Trắng có thể thu hồi thẻ ra vào của bất kỳ phóng viên nào, miễn là phải tuân theo một quy trình hợp lý nào đó. Thẩm phán không đưa ra quan điểm gì về tự do ngôn luận theo Tu chính án thứ Nhất.

Xin lưu ý rằng, đây chỉ là một phán quyết tạm thời trong khi chờ vụ án được xét xử chính thức. Hiện chưa rõ Nhà Trắng có kháng cáo phán quyết này hay không.

Giải thích

Có mấy điều thú vị xung quanh phán quyết này.

1. Thẩm phán Timothy J. Kelly là một đảng viên lâu năm của đảng Cộng hoà, được ông Trump bổ nhiệm vào tháng 9/2017. Ông cũng đồng thời là thành viên của một tổ chức bảo thủ bên Mỹ là Federalist Society (Hội Liên bang) từ năm 2009, vốn có quan điểm chính trị gần gũi với đảng Cộng hoà của ông Trump.

Tuy nhiên, ông Kelly đã đưa ra một phán quyết độc lập và xử thua cho người từng bổ nhiệm mình.

Hệ thống tư pháp của Mỹ luôn được tiếng là độc lập với hai nhánh còn lại của chính quyền là hành pháp (tổng thống, các thống đốc bang) và lập pháp (quốc hội liên bang và quốc hội tiểu bang). Sở dĩ có được điều này là vì Hiến pháp Mỹ được lập ra dựa trên cơ chế phân quyền (separation of powers) mà các triết gia thời kỳ Khai Sáng Montesquieu và John Locke đã phát triển. Phân quyền không chỉ có nghĩa là chia quyền lực nhà nước ra làm ba, mà còn tạo ra cơ chế để ba nhánh chính quyền kiểm soát và cân bằng lẫn nhau (checks and balances).

Một khi đã được bổ nhiệm, các thẩm phán liên bang (gồm cả Tối cao Pháp viện và các toà liên bang địa hạt) đều nắm quyền trọn đời cho đến khi từ chức hoặc bị phế truất vì có vi phạm nghiêm trọng. Không lo mất chức, các thẩm phán có thể độc lập đưa ra phán quyết của mình.

Cần lưu ý, quy định nhiệm kỳ trọn đời này áp dụng cho hệ thống toà liên bang, còn các bang có những luật lệ riêng của mình, đôi khi rất khác với liên bang.

2. Thẩm phán Timothy J. Kelly đưa ra phán quyết độc lập với cả… quan điểm của chính mình.

Trong phán quyết của mình, ông nói rằng ông có thể không đồng ý với các lập luận của phe nguyên đơn là CNN, nhưng ông vẫn phải tuyên án dựa trên các án lệ trước đó.

“Cho dù tôi có đồng ý [với CNN] hay không, đó chẳng phải là vấn đề. Tôi phải áp dụng án lệ như nó vốn có”, ông nói.

Toà án Mỹ xét xử dựa chủ yếu trên các án lệ, tức là những vụ án tương tự đã được các toà cấp trên xét xử trước đây. Khi phán quyết, toà phải nêu rõ lý lẽ, quan điểm tại sao lại đưa ra phán quyết đó (reasoning). Lý lẽ, quan điểm của các thẩm phán hình thành nên các nguyên tắc pháp lý, bổ sung vào hệ thống pháp luật sẵn có. Đây là truyền thống của các nước theo thông luật (common law) như Anh, Mỹ, Canada, Úc, v.v. Cơ chế này dựa trên nguyên tắc stare decisis, nghĩa là những vụ án có các tình tiết như nhau thì phải được xét xử như nhau.

Toà án ngang cấp có thể áp dụng hoặc lật lại phán quyết của nhau. Tối cao Pháp viện (tức toà tối cao) có thể lật lại phán quyết của tất cả các toà khác và của chính mình.

Bài liên quan: CNN kiện Trump sau khi bị tước thẻ dự họp báo

Từ khoá:

  • Vụ kiện: lawsuit, a suit in law
  • Phán quyết (của toà): ruling, decision, judgement
  • Án lệ: case law, precedent
  • Lý lẽ: reasoning
  • Quan điểm: opinion
  • Xử thắng cho: to side with, to decide in favor of/for
  • Thủ tục hợp lý, thủ tục chuẩn mực, thủ tục công bằng: due process
  • Thẩm phán: judge (đối với toà thường), justice (đối với Tối cao Pháp viện)
  • Bổ nhiệm: to appoint
  • Tư pháp độc lập: independent judiciary
  • Phân quyền: separation of powers
  • Kiểm soát và Cân bằng: checks and balances
  • Được bổ nhiệm trọn đời: to be appointed for a life term
  • Kháng cáo: to appeal
  • Hiến pháp: constitution
  • Tu chính án: amendement

Bạn có biết...

... Luật Khoa là một tạp chí độc lập và phi lợi nhuận. Với mong muốn mang lại trải nghiệm đọc báo tốt nhất cho bạn đọc, chúng tôi không đặt quảng cáo và do đó không có doanh thu. Luật Khoa chi trả mọi chi phí bằng các khoản đóng góp của bạn đọc.

Mỗi ngày, các phóng viên, biên tập viên và cộng tác viên của Luật Khoa đều tận tâm với từng con chữ và từng mối quan tâm của bạn đọc, nhằm mang lại cho bạn đọc cái nhìn mới mẻ và đa chiều về những vấn đề pháp luật, chính trị.

Nếu tất cả bạn đọc đều đóng góp cho Luật Khoa, dù là 20 nghìn đồng, tờ báo độc lập và khai phóng này của chúng ta sẽ hoạt động hiệu quả và bền vững hơn rất nhiều. Mỗi đồng bạn đóng góp đều giúp cho Việt Nam của chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn, và bạn chỉ mất một phút để trở thành nhà tài trợ của Luật Khoa. Xin cảm ơn.





Bình luận

Luật Khoa tạp chí là một ấn phẩm về pháp luật, ra đời ngày 05/11/2014, có mục đích cung cấp thông tin và kiến thức pháp lý cho cộng đồng, thảo luận về các vấn đề pháp lý cũng như các sinh hoạt chuyên môn của giới hành nghề luật và sinh viên luật, thúc đẩy việc học tập và nghiên cứu pháp luật ở Việt Nam.

Tổng biên tập: Trịnh Hữu Long

Gửi bài - Bản quyền: Bạn có thể gửi bài cho Luật Khoa qua địa chỉ email: editor@luatkhoa.org. Chúng tôi thanh toán nhuận bút trong vòng 15 ngày kể từ khi bài được đăng.

Tất cả các bài viết trên Luật Khoa đều là bài gốc. Bạn đọc có thể tự do sao chép, trích dẫn bài viết mà không cần hỏi ý kiến Luật Khoa, chỉ cần ghi rõ nguồn.

To Top